ไขปริศนาธรรม “ธงกฐิน” ๔ ความเชื่อ จระเข้ นางมัจฉา ตะขาบ เต่า

เรื่องเล่า

วันนี้ เรื่องเล่ามาไขปริศนาธรรมเกี่ยวกับ “ธงกฐิน” หลายๆคนที่ไปงายแหาทอดกฐินคงจะเคยเห็นธงทั้ง ๔ ความเชื่อ ที่เป็นรูปคนและสัตว์ต่างกันสี่ชนิดนั่นก็คือ จระเข้ นางมัจฉา ตะขาบ เต่า ทั้งสี่อย่างนี้มีความหมายและความสำคัญอย่างไรในการแห่กฐินไปติดตามกันเลย

กฐิน เป็นชื่อเรียกผ้าไตรจีวรที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาครบ ๓ เดือนแล้วสามารถรับมานุ่งห่มได้ คำว่า ทอดกฐิน หรือ การกรานกฐิน เป็นสังฆกรรมประเภทหนึ่งตามพระวินัยบัญญัติเถรวาทที่มีกำหนดเวลา หรือเรียกกันว่า กฐินกาล หมายถึงว่า พระสงฆ์ สามารถกระทำสังฆกรรมนี้ได้กำหนดระยะเวลาเพียง ๑ เดือน นับตั้งแต่วันแรม ๑ ค่ำเดือน ๑๑ ไปจนถึงวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ เท่านั้น

Loading...

วัตถุประสงค์สำคัญ คือ สร้างความสามัคคีในหมู่คณะสงฆ์ อนุเคราะห์ ภิกษุผู้ทรงคุณที่มีจีวรชำรุด การได้มาของผ้าไตรจีวรพระพุทธองค์ไม่ทรงห้ามการรับผ้าจากผู้ศรัทธาเพื่อนำมากรานกฐินจึงทำให้เกิดทาน พิธีการถวายผ้ากฐินหรือการทอดกฐินขึ้น จัดเป็นสังฆทานคือถวายแก่คณะสงฆ์โดยไม่เจาะลงภิกษุรูปหนึ่งรูปใด

ธงกฐินทั้ง 4 คือ จระเข้ นางมัจฉา ตะขาบ และเต่า เป็นปริศนาธรรมของคนโบราณ ซึ่งธงแต่ละผืนก็มีความหมายแฝงไว้เป็นคติธรรม เป็นสัญลักษณ์เปรียบเปรยให้ระลึกถึงหลักธรรมคำสอนตามพระพุทธศาสนา ดังนี้

จระเข้ หมายถึง ความโลภ (ปากใหญ่ กินไม่อิ่ม) ตะขาบ หมายถึง ความโกรธ (พิษที่เผ็ดร้อน เหมือนความโกรธ ที่แผดเผาจิต) นางมัจฉา หมายถึง ความหลง (เสน่ห์แห่งความงาม ที่ชวนหลงใหล) เต่า หมายถึง สติ (การระวังรักษา อายตนะทั้ง 6 ดุจเต่า ที่หดอวัยวะ ซ่อนในกระดอง)

“ธงจระเข้” ใช้ประดับ ในการแห่ (มีตำนานว่า เศรษฐี เกิดเป็นจระเข้ ว่ายน้ำตามขบวนกฐิน จนขาดใจตา ย)

“ธงนางมัจฉา” ใช้ประดับ งานพิธี ถวายผ้ากฐิน (เป็นตัวแทน หญิงสาว ตามความเชื่อว่า อานิสงส์ จากการ ถวายผ้า แก่ภิกษุสงฆ์ จะมีรูปงาม)

“ธงตะขาบ” ใช้ประดับ เพื่อแจ้งว่า วัดนี้ มีคนมา จองกฐินแล้ว (ให้ผู้จะมา ปวารณา ทอดกฐิน ผ่านไปวัดอื่นเลย ไม่ต้อง เสียเวลามาถาม)

“ธงเต่า” ใช้ประดับ เพื่อแจ้งว่า วัดนี้ ทอดกฐิน เรียบร้อยแล้ว (จะปลดลง ในวันเพ็ญ เดือน 12 )

ในปัจจุบัน จะเห็นเพียง ธงจระเข้ และ นางมัจฉา ที่จะปรากฎ ในงานกฐิน ส่วนธงตะขาบ และเต่า พบเห็นได้น้อย จะมีเป็นบางวัด ที่ยังคงรักษา ธรรมเนียมเก่าอยู่ สังเกตุไหมว่า ทำไมในงานทำบุญทอดกฐิน ผู้คนจะแย่งและอยากได้ธงมัจฉา และธงจระเข้กันมาก หากจะได้จริงๆ ต้องจอง หรือไม่ก็เป็นประธานใหญ่เท่านั้น กฐินงานหนึ่งจะมีธงใหญ่แค่อย่างละ 1 ผืนเท่านั้น

เพราะว่าคนที่ได้ไปบูชา ติดบ้านเรือน ร้านค้า จะมีเงินทอง ไหลมาเทมา ไม่ขาดสาย ดั่งงานกฐิน ของตามวัดต่างๆ ที่มีแต่คน นำเงิน ทอง ข้าวของ เครื่องใช้ต่างๆ มาให้ ด้วยจิตศรัทธา

และนี่ก็เป็นอีกหนึ่งในความเชื่อการทำบุญทอดกฐินโดยมีธงกฐินเป็นส่วนประกอบที่สำคัญในขบวนแห่ที่เป็นสิ่งสืบต่อกันมาอย่างยาวนานและอยากให้คนรุ่นใหม่ได้รู้จักและเข้าใจถึงความหมายของธง 4 อันนี้หมายถึงโลภ โกรธ หลง สติ อยากให้ทุกคนจดจำไว้เพื่อไม่ให้สิ่งนี้ถูกลืมเลือนไป

Loading...